କୋରଡକୋଟ ଜଳପ୍ରପାତ

ପ୍ରଧାନପାଟ ଜଳପ୍ରପାତର ପଶ୍ଚିମକୁ ୨ କିଲୋମିଟର ଅନ୍ତରରେ ରହିଛି ଅନ୍ୟ ଏକ ନିର୍ଝରିଣୀ କୋରଡକୋଟ । ଏହାର ଜଳକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ବାମଣ୍ଡା ରାଜା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ଏଠାରେ ଏକ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏହା ଏସିଆ ମହାଦେଶର ଦ୍ଵିତୀୟ ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ର । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାର ମୁକସାକ୍ଷୀ ରୂପେ କିଛି ଲୌହ ନଳ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରକୋଷ୍ଠଟି ଦଣ୍ଡାୟମାନ । ପ୍ରପାତ ଜଳରେ ନିମ୍ନ ଦେଶରେ ଥିବା ଓଡିଶା ଉଦ୍ୟାନ ବିଭାଗର ଉଦ୍ୟାନ ତଥା ପାଖରେ ଥିବା ଚାଷ ଜମି ପରିପୁଷ୍ଟ । କୋରଡ କୋଟ ଠାରେ ରହିଛି “ସତୀକୁଣ୍ଡ” । ଯାହାକି ବାମଣ୍ଡାର ୨୨ ତମ ରାଜା ସର୍ବେଶ୍ଵର ଦେବଙ୍କ ଅକାଳ ବିୟୋଗରେ ରାଣୀ ଚନ୍ଦ୍ରକୁମାରୀ ଦୁଃଖରେ ମ୍ରିୟମାଣ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ଚିତାନଳରେ ଝାସ ଦେଇଥିବାର ସ୍ମାରକୀ ବହନ କରିଛି ।

କୋରଡକୋଟ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ରର ଶତ ବାର୍ଷିକୀ (୧୯୧୬-୨୦୧୬) ଉପଲକ୍ଷେ

ଘଞ୍ଚ ବନାନୀ ଦ୍ଵାରା ପରିବେଷ୍ଠିତ ତଥା ସପ୍ତ ପାହାଡର ମିଳନସ୍ଥଳୀ କୋରଡକୋଟ ଓ ପ୍ରଧାନପାଟ ଜଳପ୍ରପାତର ଜଳଧାରା ଦେବଗଡ ସହରର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଜୀବନଧାରା ରୂପେ ପରିଚିତି ଲାଭ କରିଛି । ବିଜ୍ଞାନ ବିନୋଦ ରାଜା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ତ୍ରିଭୁବନଦେବଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଟିକାୟତ ଦିବ୍ୟଶଙ୍କର ଦେବଙ୍କ ଶୁଭ ବ୍ରତୋପନୟନ ଅବସରରେ ଇଂଲଣ୍ଡରୁ ଦୁଇଟି ଡାଇନାମୋ ଓ ଷ୍ଟିମ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ଆଣି ରାଜା ନବର ପରିସରରେ ଗୋଟିଏ ପାୱାର ହାଉସ ନିର୍ମାଣ କରି ସହର ଓ ରାଜପ୍ରସାଦକୁ ଆଲୋକିତ କରାଇଥିଲେ । ଏହି ଷ୍ଟିମ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର କାଠ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବାରୁ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା କରି ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁରାଗୀ ରାଜା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ୧୮୯୭ ମସିହାରେ ଇଂରେଜ ମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଦାର୍ଜିଲିଂରେ ନିର୍ମିତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଅନୁକରଣରେ ଏଠାରେ ଏକ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ । ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଟି କଲିକତାର ଅସ୍କାର କମ୍ପାନୀର ଜଣେ ୟୁରୋପୀୟ ଇଞ୍ଜିନିୟରଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ କୋରଡକୋଟଠାରେ ୧୯୧୫ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୧୯୧୬ ମସିହାରେ ଜାନୁୟାରୀ ମାସରେ କାର୍ଯ୍ଯକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ସେତେବେଳର ଦ୍ଵିତୀୟ ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ସାରା ଭାରତରେ ଚହଳ ପକାଇଥିଲା । ଏହି ସମ୍ବାଦ “ସମ୍ବଲପୁର ହିତୈଷିଣୀ” ପତ୍ରିକାରେ (୨୬/୩୫ ସଂସ୍କରଣ) ୧୯-୦୫-୧୯୧୫ ତାରିଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । କୋରଡକୋଟ ଜଳଉତ୍ସଟି କୈଦନ୍ତା ପାହାଡର ପାଦଦେଶରୁ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଚିରସ୍ରୋତା ସ୍ରୋତରୁ ବାହାରି “କବାଟଦ୍ଵାର” ନିକଟରେ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇ ଏକ ଧାର ପ୍ରଧାନପାଟ ଓ ଅନ୍ଯଟି କୋରଡକୋଟ ଧାରା ନାମରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଅଛି । କୋରଡକୋଟ ଜଳଧାରା ୧୯୧୬ ମସିହାରୁ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନରେ ନିୟୋଜିତ ହେବା ସହିତ ପୁରୁଣାଗଡର ଚାଷକାର୍ଯ୍ୟ ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ଆସୁଛି ।

ଏହି ଜଳବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ର ବିଷୟରେ କେତୋଟି ଜ୍ଞାତବ୍ୟ ତଥ୍ୟ :

• ୧୨୦ ଫୁଟ୍ ଉଚ୍ଚରୁ ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟାରେ ୨୮୦୦୦ ଗ୍ୟାଲନ୍ ଜଳ ଆସିଥାଏ ।
• ଟର୍ବାଇନ୍ ଟି ୧୧.୫ କିଲୋ ହର୍ସ ପାୱାର ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ।
• ଡାଇନାମୋ ଟି ୬.୫ କିଲୋୱାଟ୍ କ୍ଷମତା ସମ୍ପନ୍ନ ।
• ଟର୍ବାଇନ୍ କୁ ଆସୁଥିବା ପାଣି ନଳର ବ୍ଯାସ ୯ ଇଞ୍ଚ ।
• ଏଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଦ୍ୟୁତ ଦ୍ଵାରା ୩୦ କ୍ଯାଣ୍ଡେଲ୍ ପାୱାର ର ୧୪୦ ଟି ବଲ୍ବ , ୨୨ କ୍ଯାଣ୍ଡେଲ୍ ପାୱାର ର ୧୯୦ ଟି ବଲ୍ବ,, ୧୬ କ୍ଯାଣ୍ଡେଲ୍ ପାୱାରର ୨୮୦ ଟି ମେଟାଲିକ୍ ଫିଲାମେଣ୍ଟର ବଲ୍ବ ସବୁ ୨୨୦ ଭୋଲ୍ଟ ର ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା ।
• ଏହି କୋରଡକୋଟ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ୧୯୭୦ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟୁତ ଦେବଗଡ ସହରକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା । ପରେ ଏହା ସହ ଦୁଇଗୋଟି ଡିଜେଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ ସରବରାହ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଥିଲା ।

୧୯୭୧ ମସିହାରେ ରାଉରକେଲା ବାଟ ଦେଇ ହୀରାକୁଦ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ବିଦ୍ୟୁତ ସରବରାହ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ କୋରଡକୋଟ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଡିଜେଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ କୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଗଲା ।